Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
шпоры Щербик.doc
Скачиваний:
7
Добавлен:
25.11.2019
Размер:
615.94 Кб
Скачать

12.Пал1тычныя 1дэ1 'Летаписца вяликих князёу л1тоуск1х".

Беларуск1я 1 л1тоуск1я земл1 у XII - XIII стст. становяцца арэнай для крывавых войнау.

Агульнае паходжанне (славяна-балцк1 субстрат), моцныя экана-м1чныя сувяз1 1 знешняя пагроза спрычын1л1ся да аб'яднання беларусюх 1 л1тоуск1х зямель у адз1нае валадарства - Вял1кае княства Л1тоускае, Рускае 1 Жамойцкае з цэнтрам у Наваградку (цэнтр летап1снай Л1твы).

У сувяз1 з завяршэннем аб'яднаучых працэсау 1 пал1тычнай цэнтра-л1зацы1 пануючым1 у пал1тычнай думцы становяцца 1дэ1 адз1нства 1 магут-насци кра1ны, узвышэння яе пал1тычнага прэстыжу. Гэтыя 1дэ1 з'яв1л1ся вызначальным1 у летап1сах XV ст., якя был1 нап1саны з новых агульна-дзяржауных паз1цый «Летатсец вяликих князёу литооуских». У першай частцы "Летап1сца" адлюстравана барацьба за пал1тычнаю уладу пам1ж нашчадкам1 Гедым1на - Ягайлам, унукам Гедым1на1 яго дзядзькам Кейстутам, як1 жадау бачыць на вел1какняжацк1м троне свайго сына В1таута.

Летап1сец, глыбока веруючы чалавек, разглядае пал1тычнаю уладу як боскаю з'яву. Ён выступае супраць гвалтоуных метадау авалодання ёй, выказваецца супраць выкарыстання у пал1тыцы амаральных сродкау, асу-джае бязл1таснасць, каварства, падман 1 г.д. Негатыуна аднос1цца летап1сец 1 да м1жусоб1цау 1 спрэчак пам1ж князям1, як1я вядуць да аслаблення дзяржавы

Другая частка "Леташсца" прысвечана княжанню Витаута. З агульна-дзяржауных паз1цый аутар ап1свае дзеянн1 В1таута у напрамку цэнтрал1-зацыи княства: паходы на Вщебск, Смаленск, Украину, пазбауленне улады непакорл1вых мясцовых князёу, далучэнне да Вял1кага княства мяжуючых з 1м руск1х 1 укра1нск1х зямель, узмацненне адз1нства дзяржавы. Аутар "Леташсца" ухваляе барацьбу В1таута за аб'яднанне усходнеславянск1х зямель у адз1най дзяржаве, яго эфектыуную цэнтрал1затарскую пал1тыку.

Заключная частка "Летап1сца" апавядае пра ролю л1цв1нск1х князёу у абароне Падолля ад мангола-татар, аб 1х укладзе у будаун1цтва гарадоу, мураваных вежау, замкау 1 палацау у Падолл1. "Аповесць пра Падолле" нап1сана з мэтай абгрунтавання правоу Л1твы на гэтыя земл1 у супрацьвагу экспанс11 Польшчы, якая у 1430 г. захап1ла Заходняе Падолле .

13.Пал1тычныя 1дэ1 "Беларуска-л1тоускага летап1су 1446 г." 1 "Хро-нш Быхауца".

"Беларуска-л1тоуск1 летап1с 1446 г.". Помн1к створаны каля 1430 г. на падставе старажытнаруск1х 1 беларуск1х г1старычных крын1ц, на-п1саны ён на старабеларускай 1 царкоунаславянскай мовах.

Галоуныя пал1тычныя 1дэ1 "Летап1су", па-першае, абгрунтаванне г1старычнай заканамернасц1 1 неабходнасц1 утварэння Вял1кага княства Л1тоускага, пал1тычнага аб'яднання беларуск1х, л1тоуск1х 1 укра1нск1х зямель у адз1най дзяржаве, 1, па-другое, асэнсаванне 1 раскрыццё пал1-тычнай рол1 ВКЛ ва Усходняй Еуропе.

Сярод 1ншых частак "Летап1су" асабл1ва вылучаецца арыг1нальны помн1к старажытнай беларускай л1таратуры - "Пахвала вял1каму князю Вгтауту". Летап1сец усхваляе аб'яднаучую цэнтрал1затарскую пал1тыку В1таута, нак1раваную на стварэнне самастойнай дзяржавы - ВКЛ.

Ц1кавыя думк1 выказаны у частцы летап1са якая называецца "Сма-ленская хрон1ка". У 1м апавядаецца пра грамадзянскаю вайну у ВКЛ пам1ж князям1 Св1дрыгайлам 1 Жыг1монтам Кейстутав1чам 1432 - 1436 гг., пра паустанне "чорных людзей" у Смаленску 1440 г. Аутар асуджае Св1дры-гайлу, бо распачатая 1м грамадзянская вайна падрывала еднасць дзяржавы 1 грамадск1 спакой. Акрамя таго ён ужывау жорстк1я 1 амаральныя метады дасягнення сва1х мэтау.

"Хроника Быхауца". Яна атрымала назву ад прозв1шча свайго уладальн1ка - ваукавыскага паме-шчыка Аляксандра Быхауца, у б1бл1ятэцы якога была знойдзена на пачатку XIX ст. Написана на беларускай мове лацинкай.

Хроника Быхауца" прысвечана пал1тычнай псторыи ВКЛ ад легендарных часоу да пачатку XVI ст. (заканчваецца аписаннем падзей 1506 г.).

Галоуную ролю у г1сторы1 ВКЛ аутар хрон1к1 адводз1ць Вял1к1м князям л1тоуск1м (Мшдоугу, Войшалку, В1тауту 1 г.д.) як носьб1там вял1какняжацкай улады, творцам унутранай 1 знешняй пал1тык1, нак1раванай на стварэнне магутнай 1 незалежнай дзяржавы.

Можна адзначыць, што цэнтральная 1дэя "Xроники" - гонар за гера1ч-ную спадчыну айчыны. Ап1сваючы у рамантычным стыл1 шматл1к1я б1твы 1 паходы (б1тву з крыжакам1 пад Грунвальдам у 1410 г., татарами пад Клецкам у 1506 г. 1 1нш.), аутар спрабуе зац1кав1ць сучасн1кау гера1змам сва1х продкау, абудз1ць у свядомасц1 суайчынн1кау патрыятычныя пачуцц1.

Падкрэсл1ванне самастойнасц1 Л1твы 1 перамог над татарам1 у часы нашэсця Батыя был1 ск1раваныя 1 супраць Маскоускае дзяржавы, бо залеж-насць ад Арды на стагоддз1 выключыла яе уладароу - данн1кау хана - з ко­ла раунапрауных суверэнау.

Так1м чынам, беларуска-л1тоуск1я летап1сы 1 хрон1к1 маюць вял1кае культурна-г1старычнае значэнне як найкаштоунейшыя крын1цы па г1сторы1 грамадска-пал1тычнай думк1 Сярэднявечча, як адлюстраванне фарм1раван-ня беларускай народнасц1 1 яе 1мкнення да стварэння самастойнай дзяр-жавы, да захавання яе незалежнасц1 як галоунай пал1тычнай каштоунасц1.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]