Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
пр аза тілі 2015-16 1 семестр (1).doc
Скачиваний:
180
Добавлен:
04.02.2016
Размер:
11.04 Mб
Скачать

Бурабай туралы аңыз

Ескі аңыз-әңгіме бойынша Алла дүниені жаратқанда бір халыққа орман байлығын, біреуге ұлан ғайыр даланы және ірі өзендерді, енді біреулерге әдемі таулар мен көгілдір көлдерді берген екен. Қазаққа тек қана дала тиіпті. Оған өкпелі қазақтар жаратқанның өздеріне назар аударуын және таңғажайып табиғаттың бір бөлігін беруін сұрапты. Сонда Алла өзінің қоржынынан ерекше мүсінді тау мен тасты аймақты, көгілдір суымен сұлу көлді даланың ортасына төге салыпты. Бұл жер шалғынды, гүлдерге бай әсем жер жанаты. Тауларында әртүрлі ағаштар мен бұталар, құстар мен жыртқыштар мекендейді. Көлдерінде балығы тулап, шалғынында көбелектер мен шыбын-шіркейлері тіршілік етеді. Табиғаттың осы бір көркем де сұлу таңғажайып бұрышын қазақтар ежелден-ақ Бурабай деп атаған. Бұл бура деген сөзден шыққан (түйенің атауы).  Халық Көкшетау өңірінде өмір сүрген түйелер туралы да аңыз сақтап қалған. Ол тау етегінде жайылып жүріп жау әскерінің жақындағанын сезіп, халықтың басына төніп тұрған қауіпті өзінің түйеге тән даусымен халыққа ескертіп отырған. Осы аңызға сәйкес Көкшетау тауларының бірінде екі өркешті түйенің бейнесі сақталған. Жергілікті жердің биік шыңы – Көкшетау. Панорамалық көріністің бірі – оңтүстікке қарай орналасқан Бурабай тауы (690 м). Одан оңтүстікке қарай Шучье қыраты орналасқан, оның ең биік нүктесі «Жеке батыр» (826 м) деп аталады. 

Оқжетпес Оқжетпес туралы мынадай аңыз бар екен:Қалмақ қызына Абылай ханның әскерлері «мен аламын» деп таласады. Сонда Абылай жауынгерлерін ренжітіп алмас үшін “Бұйырдым тұтқын қыздың қалауына” дейді. Тұтқын қыз жігіттердің өнерін сынау үшін үш шарт қояды. Біріншісі — Көкшенің ең биік шыңының басындағы найза ағашқа байланған шәйі орамалды атып түсіруі еді. Қыздан дәмелі хан батырларының барлығы да “шіреніп садақтарын шыңға кезегенімен” ешқайсысы сыннан өте алмайды. Шың содан кейін Оқжетпес аталыпты. Оқжетпестің дәл қарсысында, Бурабай көлінің ақ жазықты шығанағында, судың нақ ортасында тағы бір жартас Жұмбақтас тұр. Жұмбақтас десе жұмбақ тас.

СОӨЖ

Мақсаты: Берілген ақпарат бойынша өз ойын айтуға, пікірін қалыптастыруға, өзара пікірталасқа дағдыландыру.

Табиғатты қорғау туралы мәтінді оқыңыз. Мәтінді өз ойыңызбен жалғастырыңыз.

Адам – табиғаттың ажырамас бөлігі.

Халқымызда «Жер-Ана» деген егіз үғым қалыптаскан. Жерді өз Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер шоқтығы – Көкшетау», «Жер жаннаты – Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын білдірген.Сондықтан орман-тоғайларды сақтап, қоршаған ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән берген.

Адам үшін табиғат – ең қасиетті де қастерлі ұғым. Өйткені, адамның өзін дүниеге әкелетін аяулы да қадірлі жаны анасы болса, адамның табиғаты «Ана» деп құрметтеуінде өте үлкен мән жатыр.. Әсіресе, қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін табиғатсыз елестету мүмкін емес. Сан ғасыр бойы халқымыз кең далада өзін аялаған табиғат аясында көшіп-қонып тіршілік еткен. Табиғаттың сан алуан құпия сырларына үңіліп, өзіндік ой түйген. Сол арқылы табиғат заңдылықтарына үндесіп, бірлікте өмір сүрген. Әсіресе, мал шаруашылығымен айналысқан халқымыз өз кәсібін табиғатпен үйлесімді жүргізіп отырған. Табиғатқа аялы алақан, жылы жүрек сезімі, көздің қарашығындай қамқорлық керек екеніне ерекше мән берген.

Табиғатпен адам қатар ұғым. табиғатсыз адам , адамсыз табиғат өмір сүруі мүмкін емес. Себебі адам өз керектісін, қажеттісін табиғаттан табиғи күйінде немесе өндіріп алады. Адам табиғаттын бір бөлшегі болып табылады. Табиғатты қорғау, табиғатты сақтау болашақ жастар біздің қолда Таза болса табиғат – аман болар

Біз, жас ұрпақ – табиғат қорғаны. Атадан балаға мирас болып келе жатқан табиғатымызды көздің қарашығындай сақтап, анамыздай аялап келер ұрпаққа таза күйінде қалдыруымыз керек. Табиғат – адамның бойына қуат, көңіліне шабыт, сезіміне ләззат шапағатын ұялататын сұлулық пен әсемдік әлемі. Сол сұлулық пен әсемдікті талай ақын жырға қосып, небір әншілер ән арнаған. Сол сұлулықты, әсемдікті жоғалтпай қастерлеуіміз керек. 

Тапсырманы орындаңыз:

1.Мәтінді оқып, толықтырыңыз.

2. « Таза болса табиғат – аман болар адамзат» деген мақалды қалай түсінесіз?

3.Мәтін бойынша тест құрастырыңыз.

4. Адамның табиғатты «Ана» деп құрметтеуінде қандай мән жатыр?

СӨЖ

«Бірінші байлық–денсаулық» тақырыбына эссе жазыңыздар. Тірек сөздер: дені сау, дәрігер, дене шынықтыру, қан қысылымы, тексрілу,емделу, суық тию, науқас, денені шынықтыру, дәрумен.

10-сабақ

Тақырып: Денсаулық. Медициналық қызмет. Халық медицинасы.

.Грамматика: Бұйрық мәнді сөйлем

Арнайы лексикамен жұмыс

Сабақтың мақсаты:

1) Денсаулық, салауатты өмір сүру салты туралы түсініктерін молайту;

2) Лексикалық тақырып арқылы сөздік қорын молайту, жазылым, оқылым тілдесім, әдістерін пайдаланып, мемлекеттік тілде ойын жеткізе білуге дағдыландыру;

3) Студенттердің қатысымдық және лингвомәдени құзыреттілігін дамыту. Сабақтан алған ақпаратты күнделікті тұрмыста қолдана білуге үйрету;

4). Салауатты өмір сүру салты туралы монологтық, диалогтық сөйлей білуге үйрету, өз ойын дәлелдей білуге дағдыландыру;

5)Тақырып бойынша алған білімін қортындылау.

Тірек сөздер: салауатты өмір, күтім, жан, денсаулық, тазалық, денсаулықты нығайту, тамақтану, салауатты өмір салты, спорт түрлері, науқас, дәрігер, қан қысымы, суық тию, тексерілу, демалыс орындары.

1-тапсырма. Мәтінді оқыңыз. Оны өз сөзіңізбен жалғастырыңыз.

Атақты Ибн Сина: « Дәрігердің қолында үш түрлі құрал бар. Біріншісі – сөз. Екіншісі – дәрі. Соңғысы – пышақ» - депті. Ибн Сина жоғарыдағы сөзді неліктен айтқан? Ойланып көріңіздер...

2-тапсырма.Мәтінді оқыңыз, берілген тапсырмаларды орындаңыз.

Денсаулық – бұл адамның еңбекке белсенді болуы, өзін cау сезінуі, сергек жүруі, өмірге құштарлығы, ұзақ өмір сүруі.

«Денсаулық – зор байлық», «Дені саудың – жаны сау», «Бірінші байлық - денсаулық» дейді халық. Бұл ұғымдар босқа айтылмаған, яғни өзіңді күтіп, спортпен шұғылданып жүрсең, ешқашан ауырмайсың.

Адам денсаулықтың қадірін ауырғанда ғана біледі. «Ауырған мың күніңнен сау жүрген бір күнің артық» деп бекерге айтылмаған. Денсаулықты сақтаудың жолын үйрену - әрбір адамның басты міндеті. Ерте тұрып, таңертеңгі спорт жаттығуларын жаса, суық сумен жуын, уақытылы тамақтанған дұрыс.

Аурудың алдын алу үшін жылына екі рет дәрігердің қарауында болып тұру артық етпейді. Біздің ауруымыздың себептеріне көп жағдайда өзіміз кінәлі болып жатамыз. Жемістерді жумай жей саламыз. Қайнамаған су ішеміз. Даладан келген бетте қолымызды жумаймыз. Осының барлығы біздің денсаулығымыздың нашарлауына әкеліп соғады.

Сондықтан да салауатты өмір салтын сақтағыңыз келсе, денсаулығыңызды жас күніңізден сақтап, оны үнемі нығайтып күте білуіңіз керек. ,

А)Мәтін бойынша тапсырмалар:

1. Мәтінге қандай ат қояр едіңіз?

2. Мәтін мазмұнына сұрақ жазыңыздар.

З. Мәтіннен сізге таныс емес мәліметті көрсетіңіз.

4. Мәтіндегі басты ақпаратты ұстап тұрған сөйлемді жазыңыздар.

5. «Денсаулық – зор байлық» дегенді қалай түсінесіз?

6. Мәтінде денсаулықты қалай күтудің қандай жолдары көрсетілген?

7. Мәтіндегі мақалды тауып, мағынасын түсіндіріңіз.

2-тапсырма. Сұхбатты оқыңыз, халық медицинасы туралы өз ойыңызбен жалғастырыңыз.

-Шәкен қажы ШЫНТАЕВ, ҚР Денсаулық сақтау министрлігі халық медицинасы жөніндегі бас маманы: – Шәкен аға, Қазақстан әлемде бірінші болып халықтық медицинаны заңдастырды. Мұндай үлкен жетістікке алпауыт елдер де әлі жете алған жоқ. Оны қысқа мерзімде заңдастыру қалайша мүмкін болды? 2010 жылдың 12 маусымында Шан­хай ынтымақтастық ұйымы аясында дәстүрлі медицина академиясын құрдық. Оны әділет министрлігіне тіркетіп, осылай­ша дүниежүзі бойынша халықтық медицинаны біз бірінші болып заңдастырдық. Халықтық медицинаны тез арада заңдастыруға, біріншіден, ??рт?а тәуіп атындағы проскопиялық ғылым және дәстүрлі шығыс халық медицинасының дәрігерлік қоғамдық академиясы негіз болды. Бүгінде бұл академия халықтық медицина сала­сында жақсы жұмыс істеп жатыр деп айтуға бола­ды. Екіншіден, мемлекеттің осы салаға айрықша көңіл бөлуі бізді өз мақсатымызға жеткізді. Мәселен, Елбасы­ның жарлығымен Қазақстанда халық емшілерін қолдау туралы 1997, 2003 және 2009 жылдары үш бір­дей заң қабылданды. Қазір өзіміздің тек Қазақстанда ғана емес, шетелдерде де академияларымызды құрып жатырмыз.

– Расын айту керек, халық емшілерінің ісі халық арасында қазіргі медицина сияқты зор сенімге ие бола алмай отыр. Бұл халықтық медицинаның дамымай отырғандығы емес пе?

– Олай деуге де келмес. Мәселен, дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемдегі халықтық 70-80 пайызы халықтық медицинаға жүгінеді. Индия, Қытай, Моңғолия, Орталық Азия мемлекеттері, Ресей, басқа да елдер халық­тық медицинаға қарай ауысып жатыр. Халықтық медицинада жанды да, тәнді де тазалайды. Бұл сала – ғасырлар бойы жинақталып келе жатқан ата-бабаларымыздың бай дәстүрлі мұрасы, медицинаның үлкен сатыда тұрған жемісі

-Әңгімеңізге рақмет! Толағай табыстар тілейміз.

Жекеше

Көпше

І

Мен айт+айын

Біз айт+айық

ІІ

Сен айт

Сіз айт+ыңыз

Сендер айт+ыңдар

Сіздер айт+ыңыздар

ІІІ

Ол айт+сын

Олар айт+сын

3-тапсырма. Дәрігер мен емделушінің рөліне еніп сұхбат құрыңыздар.

Есіңізде сақтаңыз!

Әділдік әкімдіктен де күшті. Жүсіп Баласағұни

Әділдік адами іс-әрекетінің нормасы болуы тиіс.

Н.Г.Чернышевский

Әділдік адами іс-әрекеттегі ақиқат. Ж.Жубер

Әділдікті мойындау – -адал кісінің ісі. Б.Момышұлы

Әділдіктің қайнар көзі екеу: ешкімге зиян шектірмеу және қоғамға пайда келтіру. Цицерон

Әділдік пен күш біріксе – бұл одақтан күші асар ешнәрсе болмаса керек.

Эсхил

4-тапсырма. Сызбаны толтырыңыз.

5-тапсырма. .Мәтінді оқып, толықтырыңыз

Алматы

Алматы – ең әдемі қала. Ол –1854 жылы бұрынғы « Алмалық » деген қазақ қыстағының орнына салынған Верный бекінісі. Ал 1867 жылы Верный қаласы деп аталды.

1921 жылы Алматы қаласы деп аталды. 1998 жылға дейін Қазақстан мемлекетінің астанасы болып саналды.

Алматыда Республика сарайы, Достық үйі, Спорт сарайы, Оқушылар сарайы және көп қабатты қонақ үйлер бар.

Қаланың батысы мен шығысынан Үлкен Алматы, Кіші Алматы өзендері ағып жатыр. Алматы қаласының табиғаты өте әсем.

Алматы қаласы экономика мен бизнес салаларындағы жобаларды инвестициялау мен оны іске асыруда шет елдіктердің назарын өзіне аударып отыр.

Мемлекеттік емес жеке меншік кәсіпорындар мен мекемелер оңтүстік астанада негізгі жұмыс берушіге айналып отыр. Олар алматылықтарды жұмыспен қамтамасыз етумен бірге, республика бойынша ең жоғары жалақы төлейді. Осы заманғы менеджмент пен жаңа технологияларды игере отырып, жоғары сапалы өнім шығарады. Тұрғын үйлер салумен айналысып, қала тұрғындары мен қонақтарына мінсіз қызмет көрсетеді

Шет ел компаниялары мен банктердің, сондай-ақ халықаралық банктердің қатысуымен соңғы он жылда бірқатар қонақ үй, дүкен, кинотеатр, автосервис және бизнес орталықтары салынды.

Тапсырманы орындаңыз:

1.Мәтінді оқып, толықтырыңыз.

2. Алматы қаласындағы медицина орталықтары туралы не білесіз?

3.Мәтін бойынша тест құрастырыңыз.

4.«Дені саудың жаны сау» .дегенді қалай түсінесіз?

СОӨЖ.

Мақсаты: білім алушылардың лексика-грамматикалық білім, білік дағдыларын дамыту, лингвомәдени құзыреттілігін қалыптастыру.

«Бірінші байлық–денсаулық» тақырыбына эссе жазыңыздар.

Тірек сөздер: дені сау, дәрігер, дене шынықтыру, қан қысылымы, тексрілу,емделу, суық тию, науқас, денені шынықтыру, дәрумен.

СӨЖ. Медициналық қызмет. Халық медицинасы

туралы шығарма жазыңыз. Медициналық сөздік дайындаңыз.

11-сабақ

Тақырып: Ұлттық салт-дәстүрлер. Дін және діни таным. Діни мерекелер.

.Грамматика: Өтініш, тілек мәнді сөйлем

Арнайы лексикамен жұмыс

Сабақтың мақсаты: Лексикалық, грамматикалық материалды меңгерте отырып, сөздік қорын молайту, жазылым, оқылым тілдесім, тыңдалым әдістерін пайдаланып, мемлекеттік тілде ойын жеткізе білуге дағдыландыру; Студенттердің қатысымдық және лингвомәдени құзыреттілігін дамыту.Сабақтан алған ақпаратты күнделікті тұрмыста қолдана білуге үйрету.

Тірек сөздер: дін, ислам, ихрам, құрбандық, қажылық, Мекке, діни рәсім, сәлде, диуана, діндар,ар-ождан, айт, рамазан, ораза, діни наным.

  • 1-тапсырма. Мәтінді оқыңыз, мазмұнын айтыңыз.